Tajemnice porcelanowej filiżanki – odsłona druga

Porcelanę nazywano w dawnej Polsce farfurą. Określenie to przejęto z języka perskiego, od słowa fagfur, którym tak właśnie nazywano chińskie wyroby.

Kiedy moda na porcelanowe wyroby dotarła w XVIII wieku do Rzeczypospolitej, nabywano chętnie maleńkie serwisy do kawy i herbaty, albo tylko pojedyncze porcelanowe naczynia, w tym oczywiście filiżanki.

Staropolska filiżanka do kawy

Nazywano je w dawnej Polsce farfurami, co tłumaczy się jako wyroby chińskie. Naczynia z porcelany, ponieważ to o nich właśnie mówimy, jeszcze w XVIII wieku były bardzo drogie. Aby zadowolić wybredne gusta obywateli, którzy nie mogli pozwolić sobie na zakup importowanej porcelany, zaczęto produkować na terenach Rzeczypospolitej tańsze fajanse, których kształty i dekoracje inspirowane były wzorami Dalekiego Wschodu.

Historia porcelanowej filiżanki, wyprodukowanej już na ziemiach polskich, łączy się nierozerwalnie ze wzlotami i upadkami polskich wytwórni, które szybko opanowały rynek. Sukces opracowania receptury przypadł rodzinie Czartoryskich, powstał bowiem w ich majątku na Wołyniu. Na terenie dóbr wołyńskich istniały wówczas bogate złoża białej glinki, z której produkowano porcelanę dobrej jakości. Wytwórnia mieściła się na przedmieściach Korca. Produkcja manufaktury korzeckiej opierała się głównie na wzorach zagranicznych.

Do najpiękniejszych jej wytworów należały przedmioty zdobione medalionami i miniaturowymi portretami lub pejzażami. Manufaktura produkowała serwisy oraz pojedyncze naczynia, w tym filiżanki. Charakteryzowały je wzory kwiatów, widoki Wołynia oraz miniaturowe portrety. Nadawano też wyrobom cechy swoiste, narodowe. Józef Klemens Czartoryski założył też manufakturę w Horodnicy, która wytwarzała proste naczynia użytkowe, w tym filiżanki. Większość jej produkcji stanowiły wyroby białe i niemalowane.

Znana wytwórnia porcelany powstała pod koniec XVIII wieku w ordynacji Zamoyskich w Tomaszowie Lubelskim. W zakresie dekoracji wyróżniały się wyroby z Tomaszowa miniaturami portretowymi wybitnych ludzi oraz postaci historycznych. Większość zachowanych okazów stanowią filiżanki z portretami wielkich Polaków. Można przypuszczać, że w tych niespokojnych czasach, były one szczególnie chronione przez właścicieli.

dawna filiżanka do kawy

Popularna na Wołyniu była też manufaktura w Baranówce, którą założył w 1804 roku Adam Walewski. Wytwórnia w Baranówce produkowała przeważnie przedmioty codziennego użytku. Inspiracje czerpali tamtejsi artyści od swoich poprzedników, dlatego wszystkie najpopularniejsze wówczas wzory, występują na wyrobach tej wytwórni. Są to między innymi bukiety kwiatów, zielone liście, liście w kolorze sepii oraz kolorowe drobne kwiatuszki. Baranówka wypracowała też własne dekoracje: bukiety niezapominajek, wieńce z zielonych liści, narcyzy, kolorowe ptaszki na gałązkach, zabytki polskie, polskie parki itp. Charakterystyczne dla tej wytwórni były półkoliste filiżanki z wywiniętym brzegiem.

Fabryka przodowała przede wszystkim w wyrobach klasycystycznych i w stylu empire. Dekoracje i formy porcelany z Baranówki uważane są za najbardziej polskie spośród wyrobów wszystkich, działających w połowie XIX wieku, manufaktur.

dawna filiżanka do kawy

Pierwszą porcelanę w Królestwie Polskim wyprodukowano dopiero około 1838 roku w wytwórni w Ćmielowie. Założycielem fabryki był kanclerz wielki koronny Jacek Małachowski. Porcelana z Ćmielowa była ręcznie malowana i później złocona. Obok popularnych wówczas, większych i mniejszych serwisów obiadowych i śniadaniowych, produkowano tam również pojedyncze naczynia. Porcelana z najlepszych czasów wytwórni, zwłaszcza tamtejsze filiżanki, jest delikatna, przeświecająca, cienka i gładka. Kształty naczyń stylizowano wówczas na modłę secesyjną. Wiele przedmiotów zdobiono w delikatne pastelowe kolory za pomocą nowej metody, tzw. dekalkomanii.

Fabryka w Ćmielowie przetrwała pierwszą i drugą wojnę światową. W latach dwudziestych XX wieku rozwinęła się, wykupując m.in. z rąk niemieckich, fabrykę porcelany w Chodzieży. W okresie spółki Chodzież-Ćmielów zachowała swój poziom i powiększyła asortyment. Nadal produkowano serwisy i galanterię porcelanową. Fabryka ta znana była z serii reprezentacyjnych serwisów dla polskich ambasad i zagranicznych przedstawicielstw.

Podziel się z przyjaciółmi:
1 Gwiazdka2 Gwiazdki3 Gwiazdki4 Gwiazdki5 Gwiazdek (2 głosów, ocena: 5,00 na 5)

19 komentarzy

  1. Mamy w domu część zastawy wyprodukowanej w Korcu z początków istnienia tej manufaktury porcelany. Przekazywana jest u nas z pokolenia na pokolenie. Jest naprawdę przepiękna i minternie wykonana, z ogromną starannością. Zresztą zawsze uważam że lepiej kupić coś Polskiego i wspierać własny kraj niż np wszędobylskie już chiny.

  2. Kupić taką zastawę teraz to jest naprawdę wielki koszt… I nawet bym tego już nie użyła bo bym się bała że się zniszczy ;D Ale co do wspierania polskich wyrobów to racja 🙂

    • Ale to jest właśnie piękna zastawa albo do dekoracji w witrynie albo do użytku tylko na ważniejsze okazje typu święta czy urodziny 🙂

  3. Kawa w prawdziwej porcelanie smakuje świetnie ale bardzo rzadko już spotykam taki zwyczaj – raczej kubki lub szklanka

  4. Ja właśnie coraz częściej już spotykam się z porcelaną, chyba ludzie zaczynają doceniać jej wartość 🙂

    • W mojej rodzinie odkąd pamiętam doceniało się porcelanę i zawsze przy świętach bądź zwykłych odwiedzinach znajomych wyciągane były porcelanowe talerzyki i filiżanki, a kawę domownicy zawsze pili w filiżankach, a nie jakichś tam kubkach czy szklankach 🙂 Sama zresztą tak robię bo warto celebrować każdą filiżankę kawki 🙂

  5. Jejku ale jakie piękne obrazy…. Ktoś wie może czyjego autorstwa?

    • Nie wiem czy nie są to zbyt mało znane obrazy… Ja osobiście nigdy się z tymi obrazami nie spotkałam a interesuje się trochę malarstwem i sztuką, ale może znajdzie się jednak ktoś kto rozwiąże nasze wątpliwości i odpowie na Twoje pytanie :))))

    • W życiu się z nimi nie spotkałam X/

    • Obrazy i zdjęcia są dostępne w sieci (na stronach do pobierania). Duża część pochodzi ze strony Polona (Biblioteki Narodowej), pozostałe przypomnę i dam linka. Pozdrawiam.

Zostaw komentarz

Szanujmy innych Użytkowników nawet jeżeli mamy inne zdanie. Blokujemy konta Użytkowników którzy spamują i nie przestrzegają netykiety. Zapisanych komentarzy nie można edytować, prosimy więc o uważne redagowanie wpisów. Wszystkie wpisy nowych Użytkowników muszą zostać zaakceptowane przez Moderatorów.

Twój email nie będzie widoczny.Wymagane pola zaznaczone są *

*